Gazlı içecekler ile ilgili analiz sonuçlarının kamuoyuna açıklanmasının ardından yaşanan gelişmeleri değerlendiren Tüketiciler Birliği Genel Başkanı Av. M. Bülent Deniz; “gazozdaki alkol konusu, halen çözümlenmeden orta yerde durmaktadır” dedi.
Tüketiciler Birliği Genel Başkanı Av. M. Bülent Deniz konu ile ilgili şu açıklamayı yapmıştır:
Tüketiciler Birliği tarafından 11.10.2006 tarihinde yapılan basın toplantısı ile Türk Gıda Kodeksi Yönetmeliği ile ilgili olarak çıkarılan ve 30.10.1998 tarihli Resmi Gazete’de yayınlanarak yürürlüğe giren 98/24 no’lu Alkolsüz ıçecekler Tebliği kapsamına giren 10 ayrı gazlı içecek markası için TÜBıTAK Marmara Araştırma Merkezi’nden talep edilen ve yaptırılan alkol analizi sonuçları kamuoyuna açıklanmış ve analiz sonuçlarına göre analizi yaptırılan on ayrı markaya ait şişelerde yer alan gazlı içeceklerde değişen oranlarda alkol bulunduğuna ilişkin elde edilen sonuçlar ile ilgili olarak;
· Gazlı içecek üretiminde kullanılan tat ve koku veren esansların suda çözülmesi için “ara çözücü” olarak etil alkolün kullanılabileceği,
· Üretim süreci sonunda bu maddenin “alkol” olma özelliğinin kaybolmadığı,
· Ara çözücü olarak kullanılan etil alkol yerine aynı işlevi görmek üzere propylen glykol isimli bir maddenin kullanılmasının mümkün olduğu, ancak üretim maliyetinin artması nedeniyle üreticiler tarafından tercih edilmediği,
· Analize konu şişelerin üzerinde yer alan etiketlerin hiçbirinde, içeriğinde alkol bulunduğuna ilişkin bilginin yer almadığı,
· Gazlı içeceklerde tespit edilen alkol oranlarının yukarıda zikredilen Alkolsüz ıçecekler Tebliği’nde öngörülen sınırın altında olmakla birlikte, 1985 tarihli Birleşmiş Milletler Tüketici Hakları Evrensel Bildirgesi ve 4077 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkındaki Yasa ile kabul edilen temel ve evrensel tüketici haklarından biri olan “bilgilenme hakkı”nın böylelikle ihlâle uğradığı,
· Bu nedenle öncelikle konuya ilişkin Alkolsüz ıçecekler Tebliği’nin, 5.0 g/l ye kadar alkol bulunabileceğine ilişkin 5/k maddesinin değiştirilmesi,
· Veya bu tebliğin isminde yer alan “Alkolsüz” ibaresinin kaldırılarak, tüketicinin yanıltılmasının önüne geçilmesi gerektiği,
· Öte yandan firmalara çağrı yapılarak, etiket metinlerinde üründe yer alan alkole ilişkin uyarıcı bilgiye yer vermeleri gerektiği
belirtilmiştir.
Bu açıklamamızın ardından, “gazozda alkol” sorunu gündemin ilk sıralarında yer almış, yazılı, görsel ve elektronik medya tarafından konuya ilişkin çok sayıda haber yayınlanmış, köşe yazarları yorum yapmış, Tüketiciler Birliği’ne konu ile ilgili olarak beşbinden fazla tepki ve soru içeren telefon ve eposta ulaşmış, konuyu gündeme getirmemizin üzerinden günler geçtikten sonra ilgili gazoz üreticisi firmalar tarafından da çeşitli açıklamalar yapılmıştır.
Bugün gelinen nokta itibariyle gerek kamuoyunda yapılan tartışmalar, gerek Tüketiciler Birliği’ne ulaşan soru ve tepkiler ve gerekse ilgili firmalar tarafından yapılan açıklamaların değerlendirilmesi gerekmiştir:
- En çok merak edilen konuların başında, bu analizin neden sadece gazozlar ile ilgili olarak yaptırıldığı ve kolalı içecekler ve meyve suları ile ilgili olarak yaptırılmadığı gelmektedir.
Alkolsüz ıçecekler Tebliği’nin kapsamına; gazlı içecek, meyveli içecek, aromalı içecek, kola içeceği, tonik içeceği, meyveli şurup, aromalı şurup, içecek tozu, yapay soda ve sofra içeceği girmektedir.
Tüketiciler Birliği tarafından analize konu ürün seçiminde, pazar payı ve marka çeşidi çok sayıda olması ve ürün gamı bakımından en geniş yelpazeyi oluşturması nedeniyle öncelikle gazozlar tercih edilmiştir.
Tüketiciler Birliği’nin gazozlar ile ilgili çalışması, diğer içecek gruplarında da alkol olduğu veya olmadığı gibi bir sonucu ve iddiayı içermemektedir.
Kuşkusuz Tebliğ kapsamında yer alan diğer içecek grupları için de benzeri çalışmalar yaptırılması olanaklıdır. Tüketiciler Birliği’nin gazozlar ile başlattığı bu çalışma çeşitli kuruluş ve tüketiciler tarafından devam ettirilebilir ve analiz ücreti ödenmek suretiyle TÜBıTAK’ın laboratuarının olduğu herhangi bir merkezinde ilgili içecek hakkında “IFFJ modifiye rebelin metodu,1983” yöntemiyle alkol analizi talep edilebilir.
- Tüketiciler Birliği tarafından açıklanan sonuçlara göre, analize konu edilen içeceğin haram ya da helâl olduğu konusundaki tartışmalar, Tüketiciler Birliği’nin ilgi ve görev alanında değildir.
Tüketiciler Birliği tüketici hakları konusunda çalışma yapan bir sivil toplum örgütü olup herhangi bir dinin mensupları için fetva veren bir kuruluş değildir.
Gazozda tespit edilen alkolün herhangi bir din mensubu için haram ya da
helâl olup olmadığı konusu, o dinin fetva vermeye yetkili kurum ve
kişilerin görev alanındadır.
- Yine tespit edilen sonuçlara göre etil alkolün sonradan katılıp katılmadığı veya fermantasyon yolu ile alkolün doğal yollardan oluşup oluşmadığı konusu da, öncelikle Tüketiciler Birliği’nin görev ve ilgi alanında değildir. Bu hususun tespiti de, gerekli teknik donanıma sahip başta Tarım Bakanlığı olmak üzere ilgili kamu kuruluşu, üniversitelerin ilgili bölümleri ve üretici firmaların görev alanındadır.
Ancak Tüketiciler Birliği olarak bu noktada şu tespitleri kamuoyu ile paylaşmakta yarar görmekteyiz:
- Gazozlarda tespit edilen alkolün sonradan katıldığı veya fermantasyon yolu ile oluştuğu konusunda Tüketiciler Birliği’nin herhangi bir tespit ve iddiası bulunmamaktadır. Bu konuda iddia sahipleri, iddialarını bilimsel kanıtlarla kanıtlamak zorundadırlar. Dolayısıyla üretici firmalar tarafından gazozdaki alkolün doğal yollarla, fermantasyon sonucu oluştuğu yönünde iddiada bulunan üretici firmalar, tüketiciyi ikna edecek bilimsel kanıtları da belirtmek zorundadırlar. Tüketicinin firmalardan gelen bu tip afakî beyanlara itibar etmesi ve ikna olması mümkün değildir.
- Gazozdaki alkolün mevcudiyeti hangi nedene dayanırsa dayansın, tüketicinin satın aldığı içeceğin içeriğinde ne olduğunu bilmeye hakkı bulunmaktadır. Etikette yer alan “Alkolsüz ıçecekler Tebliği’ne uygun olarak hazırlanmıştır” ibaresi ile böyle bir tebliğin varlığından haberdar olan, ancak bu tebliğin 5/k maddesinin belli bir oranda etil alkole cevaz verdiğini bilmesi kendisinden beklenmeyen tüketici yanıltılmakta ve “bilgilenme hakkı” ihlâle uğramaktadır. Bu nedenle her ne oranda olursa olsun, mevcudiyeti hangi nedene dayanırsa dayansın içecekte alkol olduğu konusu açıklıkla etikette yer almalıdır.
- Üretici firmalardan gelen açıklamaların birleştiği ortak nokta, tespit edilen alkolün fermantasyon yolu ile oluştuğu ve sonradan katılmadığı hususundadır. Bu durumda Tüketiciler Birliği üretici firmalara şu soruyu yöneltmektedir:
Üretimde etil alkol kullanılmıyorsa, gazoz üretimi için gerekli olan “ara çözücü” olarak hangi maddeyi kullanılmaktadır? Etik alkol dışında başka bir “ara çözücü” kullanıldığına ilişkin tüketiciyi ikna edecek bilimsel tespitleri içeren raporlar var mıdır?
- Açıklamanın üzerinden onbeş gün geçmiş olmasına rağmen, ilgili Tarım bakanlığı tarafından “konuyu inceletiyoruz” beyanının haricinde bugüne kadar tüketiciyi tatmin edecek herhangi bir açıklama yapılmamıştır. Oysaki konu açıktır; bir içeceğin içinde yer alan tüm unsurların yazılmasına engel olacak Tebliğ hükümleri kaldırılarak konu 4077 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkındaki Yasanın ilgili düzenlemesine uyumlu hale getirilmeli ve tüketicinin satın aldığı ürünün içinde yer alan miktarı ne olursa olsun, hangi yöntemle oluşursa oluşsun, tüm unsurların yazılması yönünde uygulama başlatılmalı ve konu kamuoyuna açıklanmalıdır.
- Tüketiciler Birliği’nin bu konudaki çalışmasını “spekülatif”, “bilimsel olmayan”,“sektöre ve bu ürünün satıcılarına zarar verici”, bulan kişi ve kuruluşların bu değerlendirmelerini kabul etmiyoruz. Tüketiciler Birliği konuya ilişkin tüm süreci belgeleriyle şeffaf bir şekilde kamuoyu ile paylaşmış ve sonuçta şu hususu dillendirmiştir:
Gazoza neden alkol koyduğunuzla veya bu alkolün nasıl oluştuğu önemli değildir. Önemli olan satın alınan gazozdaki alkolün etiketinde belirtilmesidir.
Sonuç olarak 11.10.2006 tarihinde Tüketiciler Birliği tarafından gündeme getirilen “gazozda alkol” sorunu halen tüketici açısından tatmin edici bir çözüme ulaştırılmamıştır.
Konu ile ilgili olarak tüm görüş ve değerlendirmeler, bilgi ve belgeler http://www.tuketiciler.org/alkol.asp adresindeki internet sitesinde yayınlanmaktadır.